تحصیل در ایتالیا یا روسیه + مقایسه هزینه ها و شرایط ۲۰۲۶

فرصت‌های تحصیل در خارج از کشور بسته به مقصدی که انتخاب می‌کنید، آسمان تا زمین با هم فرق دارند. واقعیت این است که همه کشورها به یک اندازه در دسترس نبوده و پذیرای دانشجویان بین‌المللی نیستند. بنابراین، انتخاب مسیر درست نیازمند یک ارزیابی صادقانه و واقع‌بینانه از شرایط فعلی شماست. 

اگر تصمیمتان برای مهاجرت تحصیلی قطعی است، همین حالا باید یک برنامه عملی داشته باشید: ابتدا ۱ یا ۲ کشور را که دقیقاً با اهداف، بودجه و رزومه شما همخوانی دارند، در لیست نهایی خود قرار دهید و سپس شرایط ورود به آن‌ها را به‌دقت بررسی کنید. در این مطلب قصد داریم دو مقصد بسیار پرطرفدار برای ایرانیان، یعنی ایتالیا و روسیه را زیر ذره‌بین بگذاریم. 

تحصیل در ایتالیا یا روسیه

ما فاکتورهای حیاتی بسیاری را برای این دو کشور بررسی خواهیم کرد تا شما بتوانید بهترین تصمیم را بگیرید. همچنین رزرو یک وقت مشاوره پذیرش تحصیلی از مشاوران علمی نو می‌تواند کمک بسیاری به شما بکند. اما قبل از اینکه وارد جزئیات دقیق شویم، بیایید در یک نگاه کلی و سریع، تفاوت‌های اصلی این دو کشور را در جدول زیر ببینیم:

جدول مقایسه سریع

مقایسه هزینه تحصیل در ایتالیا و روسیه

برای دانشجویان ایرانی، وقتی پای تحصیل در خارج وسط می‌آید، اولین و مهم‌ترین دغدغه «پول» است. با توجه به نوسانات شدید ریال و سخت بودن انتقال پول به خارج، انتخاب کشوری که فشار مالی را از روی دوش خانواده بردارد، حیاتی است. بیایید بدون تعارف وضعیت مالی تحصیل در ایتالیا و روسیه را برای سال جاری مقایسه کنیم.

۱. ایتالیا: جایی که برای درس خواندن به شما حقوق می‌دهند!

ایتالیا یک برگ برنده بزرگ دارد که آن را از بقیه دنیا متمایز می‌کند: بورسیه استانی (DSU).

بورسیه استانی چیست؟ برخلاف خیلی از کشورها که بورسیه را فقط به نوابغ می‌دهند، در ایتالیا بورسیه یک «حق» است. سیستم ایتالیا می‌گوید اگر درآمد خانواده دانشجو از حد مشخصی کمتر باشد، دولت باید هزینه تحصیل او را بدهد.

خبر خوب برای ایرانی‌ها: معیار درآمدی آن‌ها (عدد ISEE) حدود ۲۳,۰۰۰ یورو در سال است. وقتی درآمد ریالی خانواده‌های ایرانی را به یورو تبدیل کنیم، تقریباً همه واجد شرایط دریافت این بورسیه می‌شوند!

این بورسیه دقیقاً چه چیزهایی به شما می‌دهد؟ اگر این بورسیه را بگیرید (که احتمالش بالاست)، تحصیل در ایتالیا برایتان عملاً رایگان می‌شود و شامل ۴ بخش اصلی است:

1. شهریه دانشگاه: صفر می‌شود! (فقط یک مالیات اداری کوچک حدود ۱۷۰ یورو در سال می‌پردازید).
2. خوابگاه: یا خوابگاه رایگان می‌گیرید، یا اگر جا نباشد، ماهانه ۳۰۰ تا ۴۵۰ یورو کمک‌هزینه اجاره دریافت می‌کنید.
3. غذا: کارت سلف برای وعده‌های غذایی رایگان یا با تخفیف بسیار بالا.
4. پول نقد (مهم‌ترین بخش): سالانه بین ۷,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰ یورو پول نقد به حساب شما واریز می‌شود.

نتیجه: این پول نقد به دانشجو «استقلال مالی» می‌دهد تا نگران گرانی یورو نباشد.

۲. روسیه: 

روسیه هم سیستم حمایتی خودش را دارد که به آن «سهمیه دولتی» (State-Funded Quota) می‌گویند. دولت روسیه هر سال هزاران صندلی را به دانشجویان خارجی اختصاص می‌دهد. اگر بتوانید این سهمیه را بگیرید:

• شهریه: ۱۰۰٪ رایگان می‌شود.
• خوابگاه: رایگان است.

پس مشکل کجاست؟ مشکل اصلی پول توجیبی است. حقوق ماهانه‌ای که روسیه به دانشجویان بورسیه می‌دهد بسیار ناچیز است (معمولاً بین ۱,۷۰۰ تا ۱۸,۵۰۰ روبل). این مبلغ حتی برای هزینه‌های اولیه در شهرهای گرانی مثل مسکو یا سن‌پترزبورگ کافی نیست و شما حتماً باید از ایران برای مخارج زندگی (خوراک، رفت‌وآمد و تفریح) پول بیاورید. اگر نتوانید سهمیه دولتی بگیرید، هزینه‌ها کاملاً با خودتان است.

در ایتالیا سیستم طوری طراحی شده که با دریافت بورسیه استانی، تقریباً نیاز شما به حمایت مالی از ایران قطع می‌شود. شما درس می‌خوانید و دولت ایتالیا هزینه‌های زندگی شما را پوشش می‌دهد.

در روسیه حتی اگر بهترین بورسیه را بگیرید، باز هم برای گذران زندگی روزمره نیاز دارید که خانواده از ایران برایتان دلار یا روبل بفرستند. بنابراین، برای یک دانشجوی متوسط ایرانی که دغدغه مالی دارد، ایتالیا گزینه اقتصادی‌تر و امن‌تری است.

بعد از بررسی وضعیت بورسیه، حالا نوبت به دو سوال اساسی می‌رسد: ۱. چقدر باید برای زندگی خرج کنیم؟ ۲. اصلا چطور می‌توانیم پذیرش بگیریم؟

هزینه‌های زندگی: تفاوت ظاهر و باطن

روسیه: ارزان در نگاه اول، اما پر از هزینه‌های پنهان 

در نگاه اول، روسیه ارزان به نظر می‌رسد. هزینه خوابگاه در شهری مثل «کمروو» می‌تواند فقط ۸,۵۰۰ روبل در سال باشد! اما صبر کنید، فریب این عدد را نخورید:

• تفاوت شهر با شهر: در مسکو خوابگاه می‌تواند تا ۱۱۰,۰۰۰ روبل و در ولادی‌وستوک تا ۴۰,۰۰۰ روبل باشد.
• هزینه‌های پنهان (شوک اولیه): برای یک دانشجوی ایرانی، «هزینه واقعی» فقط شهریه و خوابگاه نیست. شما قبل از اینکه حتی اولین کلاستان شروع شود، باید حدود ۱,۸۰۰ دلار هزینه اداری بپردازید (شامل چکاپ‌های پزشکی اجباری، بیمه سلامت، و هزینه‌های ثبت‌نام). این مبلغ کمی نیست!
• کیفیت در برابر هزینه: اگرچه هزینه‌ها پایین است، اما قیمت کالاهای باکیفیت و خدمات در روسیه اغلب بالاست.

ایتالیا: شفافیت در هزینه‌ها (شهر بزرگ vs شهر کوچک) 

در ایتالیا تکلیف شما روشن است. هزینه شما کاملاً بستگی دارد که کجا زندگی کنید.

• شهرهای بزرگ (میلان/رم): گران هستند. اجاره یک اتاق ۸۰۰ تا ۱۳۰۰ یورو است و هزینه کل زندگی (بدون بورسیه) ماهانه ۱,۱۰۰ تا ۱,۷۵۰ یورو آب می‌خورد.
• شهرهای کوچک (پیزا/سیه‌نا/پاویا): بسیار به‌صرفه‌ترند. اجاره اتاق نصف می‌شود (۴۰۰-۶۵۰ یورو) و کل هزینه زندگی بین ۶۵۰ تا ۱,۰۵۰ یورو در ماه است. (یادتان باشد اگر بورسیه استانی بگیرید، بخش زیادی از این هزینه‌ها پوشش داده می‌شود).

فرآیند پذیرش برای تحصیل در ایتالیا و روسیه

در اینجا دو فلسفه کاملاً متفاوت وجود دارد: ایتالیا «رقابتی» است، اما روسیه «در دسترس» است.

ایتالیا: مسیر سخت و رقابتی (IMAT و سفارت) ورود به ایتالیا بر اساس شایستگی است و چالش‌های خودش را دارد:

• آزمون IMAT (برای پزشکی): اگر پزشکی به زبان انگلیسی می‌خواهید، باید از سد آزمون IMAT بگذرید (شامل زیست، شیمی، فیزیک، ریاضی و هوش). ثبت‌نام در جولای و امتحان در سپتامبر است.
• آزمون CEnT-S (سایر رشته‌ها): برای مهندسی و علوم انسانی مقطع کارشناسی معمولاً نیاز به آزمون آنلاین CEnT-S دارید. اما مثلا برای تحصیل در مقطع ارشد، نیازی به دادن این آزمون‌ها نیست.
• چالش سفارت و کاغذبازی: بزرگترین مانع برای ایرانی‌ها، مرحله «پیش‌ثبت‌نام» در سایت Universitaly و تایید مدارک توسط سفارت است. گرفتن وقت سفارت ایتالیا در تهران بسیار سخت شده و با توجه به شلوغی و مسائل منطقه‌ای، باید ماه‌ها زودتر وقت بگیرید تا از پروسه جا نمانید. اما موسساتی مجوزدار مانند علمی نو، می‌توانند این پروسه را راحت‌تر برای شما پیش ببرند.

روسیه: مسیر هموار و سریع (پادفک) اگر حوصله کنکور سخت یا مدرک زبان بالا (آیلتس/تافل) را ندارید، روسیه مسیر ساده‌تری دارد:

• دوره پادفک (Padfak): این دوره یک‌ساله مثل پل ورود عمل می‌کند. شما زبان روسی و دروس پایه رشته‌تان را یاد می‌گیرید و با قبولی در آن، تقریباً ورودتان به دانشگاه تضمین شده است.
• سرعت بالا: سیستم پذیرش روسیه دیجیتالی و سریع است. دانشگاه‌ها معمولاً در بازه‌های طولانی‌تری دانشجو می‌گیرند (Rolling Admission).
• گزینه جایگزین: برای کسانی که نمره آیلتس بالا ندارند یا در سیستم رقابتی ایتالیا پذیرش نگرفته‌اند، روسیه یک «پلن B» مطمئن و در دسترس است.

اعتبار مدرک و آینده شغلی ایتالیا و روسیه

مهم‌ترین سوالی که باید قبل از انتخاب کشور از خودتان بپرسید این است: «بعد از اینکه درسم تمام شد، کجا می‌توانم کار کنم؟» ارزش یک مدرک به این است که چقدر «قابل استفاده» باشد؛ یعنی بتوانید آن را در کشورهای مختلف نشان دهید و بلافاصله استخدام شوید یا ادامه تحصیل دهید. در این زمینه، فاصله بین ایتالیا و روسیه در سال جدید بسیار زیاد شده است.

۱. ایتالیا: یک مدرک، ۲۷ کشور! (معجزه پیمان بولونیا)

ایتالیا عضو اصلی سیستمی به نام «پیمان بولونیا» است. شاید اسمش پیچیده باشد، اما معنیش برای شما ساده است:

مدرک ایتالیا = مدرک کل اروپا.

• دروازه ورود به اروپا: وقتی از دانشگاهی مثل «پلی‌تکنیک میلان» یا «دانشگاه بولونیا» فارغ‌التحصیل می‌شوید، مدرک شما به صورت خودکار در تمام کشورهای اتحادیه اروپا (آلمان، فرانسه، هلند و...) معتبر است. نیازی به معادل‌سازی‌های سخت و طولانی نیست.
• پل طلایی به آمریکا و کانادا: مدارک مهندسی و پزشکی ایتالیا در آمریکای شمالی بسیار معتبرند. مثلا، اگر پزشکی ایتالیا بخوانید، واجد شرایط شرکت در آزمون‌های تخصص آمریکا (USMLE) هستید و مدرکتان توسط ECFMG تایید می‌شود. این یعنی مسیر مهاجرت به آمریکا نیز برایتان باز است.

۲. روسیه: قدرتمند در شرق، پرچالش در غرب

روسیه دانشگاه‌های فوق‌العاده‌ای دارد (مثل لومونوسوف مسکو)، اما مسائل سیاسی سال‌های اخیر (از ۲۰۲۲ به بعد) کار را کمی سخت کرده است.

• چالش در غرب: بسیاری از کشورهای غربی همکاری‌های علمی خود را با روسیه محدود کرده‌اند. این یعنی اگر بخواهید با مدرک روسیه به اروپا یا آمریکا بروید، ممکن است پروسه تایید مدرک خیلی طولانی‌تر و سخت‌گیرانه‌تر باشد.
• قدرت منطقه‌ای: مدرک روسیه در کشورهای بلوک شرق، آسیای میانه و بخش‌هایی از خاورمیانه همچنان بسیار معتبر است.
• خطر ژئوپلیتیک: در بازار کار غرب، مدرک روسیه ممکن است با «ریسک سیاسی» دیده شود که استخدام شدن را کمی دشوارتر می‌کند.

تاییدیه وزارت علوم و بهداشت ایران

اگر قصد دارید بعد از تحصیل به ایران برگردید و کار کنید، چک کردن لیست‌های وزارتخانه حیاتی است.

الف) وزارت بهداشت (برای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی):

• ایتالیا (لیست امن): لیست دانشگاه‌های مورد تایید ایتالیا بسیار قوی و باثبات است. دانشگاه‌های دولتی میلان، ساپینزا رم و بولونیا (حتی کورس‌های انگلیسی‌زبان) همگی مورد تایید هستند.
• روسیه (لیست حساس): لیست روسیه «شرط و شروط» زیاد دارد. درست است که دانشگاه‌هایی مثل «سچینوا» یا «پاولوف» تایید هستند، اما:
  • ممکن است فقط رشته‌های خاصی تایید باشند (مثلاً در دانشگاه سماشکو، شاید فقط دندانپزشکی تایید باشد نه پزشکی).
  • الزامات زبانی سخت‌گیرانه‌ای برای تایید مدرک وجود دارد.
  • این لیست مدام تغییر می‌کند و ریسک خارج شدن دانشگاه از لیست وجود دارد.

ب) وزارت علوم (برای مهندسی و علوم انسانی):

وزارت علوم دانشگاه‌ها را به سه گروه الف (ممتاز)، ب (خوب) و ج (متوسط) تقسیم می‌کند.

• ایتالیا (گروه الف): دانشگاه‌هایی مثل پلی‌تکنیک میلان، پادوا، پیزا و تورین همیشه در گروه ممتاز هستند و ثبات بالایی دارند.
• روسیه (گروه الف): دانشگاه‌هایی مثل لومونوسوف، باومان و کازان در گروه ممتاز هستند. اما باز هم لیست روسیه نسبت به ایتالیا تغییرات بیشتری دارد و باید هر سال چک شود.

زندگی بعد از فارغ‌التحصیلی در ایتالیا و روسیه

هدف خیلی از افراد از مهاجرت تحصیلی، فقط مدرک گرفتن نیست؛ بلکه می‌خواهیم اقامت بگیریم و وارد بازار کار شویم. قوانین جدید در هر دو کشور تغییر کرده است.

ایتالیا: مسیر روشن به سوی اقامت دائم اروپا

بلافاصله بعد از تمام شدن درس، به شما یک ویزای ۱۲ ماهه (Permesso di Soggiorno per attesa occupazione) می‌دهند تا دنبال کار بگردید. دولت ایتالیا برای سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸، مجوز صدور حدود ۵۰۰,۰۰۰ ویزای کار را صادر کرده است (طرح Decreto Flussi). این یعنی تبدیل ویزای دانشجویی به کاری راحت‌تر از قبل شده است. بعد از ۵ سال اقامت قانونی، شما اقامت دائم می‌گیرید. با این کارت، نه فقط در ایتالیا، بلکه در کل اتحادیه اروپا می‌توانید کار کنید.

روسیه: اقامت سریع، اما در بازاری ایزوله

روسیه برای جبران کمبود نیروی کار، قوانینش را از آوریل ۲۰۲۶ راحت‌تر کرده. اگر فارغ‌التحصیل ممتاز باشید، می‌توانید خیلی سریع و بدون آزمون زبان روسی، اقامت دائم بگیرید. مشکل کجاست؟ بازار کار روسیه به دلیل تحریم‌ها، از اقتصاد جهانی جدا افتاده است. شما اقامت می‌گیرید، اما شغل‌ها بیشتر محدود به صنایع داخلی روسیه است و دسترسی به شرکت‌های بین‌المللی سخت است.

سبک زندگی و فرهنگ: کجا کمتر احساس غربت می‌کنید؟

ایتالیایی‌ها خیلی شبیه ما ایرانی‌ها هستند؛ خانواده‌دوست، مهمان‌نواز و عاشق غذا! فرهنگ «La Dolce Vita» (زندگی شیرین) خیلی به روحیات ما نزدیک است. آب‌وهوای مرکز و جنوب ایتالیا دقیقاً مثل ایران خودمان است؛ آفتابی و مدیترانه‌ای. این موضوع برای جلوگیری از افسردگی مهاجرت خیلی مهم است.

بزرگترین چالش روسیه، زمستان‌های طولانی، تاریک و فوق‌العاده سرد است (چیزی که ما در ایران تجربه نکرده‌ایم). این موضوع می‌تواند از نظر روانی فشار زیادی به دانشجو وارد کند. اگرچه جوانان روسی نژادپرست نیستند، اما در برخورد اول بسیار سرد و خشک‌اند. نسبت به ایتالیا، بیرون از دانشگاه، کمتر کسی انگلیسی حرف می‌زند و ندانستن روسی دردسرساز است.

آزادی سفر و مقایسه ویزاهای ایتالیا و روسیه

ویزای دانشجویی ایتالیا فقط اجازه تحصیل نیست؛ بلکه ویزای شنگن است و می‌توانید آخر هفته‌ها بدون هیچ دردسری به ۲۷ کشور اروپایی (فرانسه، آلمان، اسپانیا و...) سفر کنید. داشتن کارت اقامت ایتالیا، گرفتن ویزای آمریکا، کانادا یا انگلیس را هم بسیار راحت‌تر می‌کند.

اتحادیه اروپا قوانین ویزا را برای ساکنان روسیه به شدت سخت کرده است. سفر از روسیه به اروپا بسیار گران، سخت و پر از بازرسی‌های امنیتی است. به دلیل تحریم‌های بانکی و قطع سوئیفت، دریافت پول از خانواده در ایران یا مدیریت پول در روسیه بسیار دشوار است و پیش‌بینی می‌شود روسیه با بحران بانکی جدیدی روبرو شود.

سوئیفت (SWIFT) بانک نیست؛ یک سیستم پیام‌رسانی امن جهانی است که بانک‌ها با استفاده از آن به یکدیگر دستور می‌دهند تا پول جابجا کنند. وقتی می‌گوییم «سوئیفت روسیه قطع شده»، یعنی بانک‌های روسیه از این شبکه اخراج شده‌اند و عملاً زبان مشترک خود را با بانک‌های دنیا از دست داده‌اند. آن‌ها دیگر نمی‌توانند به راحتی پیامی بفرستند یا دریافت کنند. راهِ آسان و سریع انتقال پول بسته می‌شود و شما مجبورید سراغ روش‌های پرهزینه، کند و پرریسک (مثل صرافی‌های آزاد یا حمل پول نقد) بروید. 

سخن پایانی

اگر بخواهیم تمام مطالب را در چند جمله خلاصه کنیم، کفه ترازو به وضوح به نفع «سرزمین چکمه» سنگین‌تر است. با بورسیه DSU دغدغه مالی ندارید، با ویزای شنگن کل اروپا در دسترس شماست و به جای سرمای طاقت‌فرسای روسیه، در آب‌وهوایی مدیترانه‌ای و فرهنگی نزدیک به ایران درس می‌خوانید. اعتبار دانشگاه‌های ایتالیا هم در دنیا و هم در وزارت علوم ایران تضمین‌شده است.

موسسه علمی نو با مجوز رسمی وزارت علوم و نرخ موفقیت بالای ۹۵٪ در دریافت بورسیه ایتالیا، همراه مطمئن شماست. با خیالی آسوده پرونده خود را به تیمی قانونی بسپارید و برای ترسیم نقشه‌ی راه اختصاصی خودتان و دوری از آزمون و خطا، همین حالا اقدام به رزرو وقت مشاوره پذیرش تحصیلی کنید.